Meme Onarımı (Meme Rekonstrüksiyonu)

Meme rekonstrüksiyonu, meme dokusunun cerrahi olarak alınması ya da başka nedenlerle kaybedilmesi sonrasında göğüs bölgesinde hacim ve şeklin yeniden oluşturulmasını amaçlayan onarım cerrahisidir. Kanser tedavisinin bütünü içinde ele alınır; yöntem, zamanlama ve aşama sayısı kişinin dokularına, tedavi planına ve beklentilerine göre ayrı ayrı belirlenir.

Meme onarımı nedir?

Meme onarımı, tıpta meme rekonstrüksiyonu adıyla anılan ve doku kaybı sonrasında memenin yeniden oluşturulmasına yönelik cerrahi yaklaşımın halk arasındaki karşılığıdır. En sık karşılaşılan bağlam, meme kanseri tedavisi kapsamında memenin tümüyle veya kısmen alınmasıdır. Bunun dışında doğumsal meme gelişim farklılıkları, yanıklar, trafik ya da iş kazalarına bağlı travmalar ve ağır hastalıklardan sonra ortaya çıkan doku kayıpları da uygun olgularda onarım kapsamında değerlendirilebilir.

İşlemin amacı, göğüs duvarında kaybedilen hacmi ve şekli yeniden kurmak, giysi içindeki dengeyi desteklemek ve kişinin beden algısıyla ilgili gereksinimlerini ele almaktır. Rekonstrüktif cerrahi içinde değerlendirilen meme onarımı seçenekleri, kişinin doku özelliklerine ve tedavi geçmişine göre farklılaşır. Elde edilen görünüm doğal memeye benzemekle birlikte onunla birebir aynı olmayabilir; doku kıvamı, duyu ve simetri açısından farklar kalabilir.

Onarım her zaman tek bir ameliyatla sınırlı kalmaz. Meme dokusunun oluşturulması ilk ve çoğu durumda en kapsamlı aşamadır. Bunu gerektiğinde yağ enjeksiyonuyla hacim ve kontur desteği, meme başı ile areolanın oluşturulması ve karşı memede simetri işlemleri izleyebilir. Hangi aşamaların gerekeceği kişiden kişiye değişir.

Mastektomi sonrası meme onarımı ne zaman yapılır?

Mastektomi sonrası meme rekonstrüksiyonu, uygun kişilerde memenin alındığı ameliyatla aynı seansta ya da kanser tedavisinin daha sonraki bir döneminde planlanabilir. Eş zamanlı onarımda meme dokusu çıkarıldıktan hemen sonra aynı ameliyatta meme şekli oluşturulur. Gecikmiş onarım ise mastektomiden aylar, bazen yıllar sonra gündeme gelen bir seçenektir ve daha önce onarım yapılmamış kişiler için düşünülür.

Zamanlamayı etkileyen başlıca etkenler arasında radyoterapi gereksinimi olasılığı, tümörün özellikleri, uygulanan mastektomi tekniği, yara iyileşme kapasitesi, sigara kullanımı, eşlik eden hastalıklar ve kişinin kendi tercihi yer alır. Tanının ilk döneminde ek bir cerrahi işlemi düşünmek istemeyen kişilerde onarım ileri bir tarihe bırakılabilir.

Radyoterapi öngörülen bazı olgularda, cilt örtüsünün korunmasına ve bölgede hacim bırakılmasına yardımcı olmak amacıyla doku genişletici kullanılabilir. Radyoterapi tamamlandıktan sonra dokuların iyileşmesi izlenir; mevcut uygulamalarda bu değerlendirme için yaklaşık 6-12 aylık bir aralıktan söz edilebilir, ancak bu süre herkes için geçerli sabit bir kural değildir. Dokuların durumuna göre kalıcı implanta geçiş ya da kişinin kendi dokusuyla onarım gündeme gelebilir. Temel hedef, onarımın kanser tedavisini aksatmamasıdır; plan, meme cerrahisi, plastik rekonstrüktif cerrahi ve onkoloji ekiplerinin ortak değerlendirmesiyle oluşturulur.

İmplant ile meme rekonstrüksiyonu nasıl planlanır?

İmplant ile meme rekonstrüksiyonu, meme hacminin silikon implantla oluşturulduğu ve yeterli deri ile yumuşak doku örtüsü bulunan uygun olgularda değerlendirilen bir yöntemdir. Bazı hastalarda kalıcı implant mastektomiyle aynı seansta yerleştirilebilir. Deri ve yumuşak dokunun aşamalı olarak hazırlanması gerektiğinde ise önce doku genişletici tercih edilebilir.

Doku genişletici, serum fizyolojik ile kontrollü biçimde şişirilebilen geçici bir implanttır. Cilt altına yerleştirilen bir port aracılığıyla seanslar hâlinde doldurulur ve deri örtüsüne kademeli olarak hacim kazandırılır. İkinci aşama öncesinde 3-6 aylık bir süreçten söz edilir; bu aralık her hasta için sabit değildir, dokuların yanıtına göre değişir. İkinci aşamada genişletici çıkarılarak kalıcı implant yerleştirilebilir ya da kişinin kendi dokusuyla onarıma geçilebilir.

İmplantın tek başına yeterli yumuşaklık veya örtücülük sağlamadığı durumlarda, yağ enjeksiyonuyla desteklenen ve hibrit meme onarımı olarak adlandırılan yaklaşım gündeme gelebilir. Yağ enjeksiyonu kontur düzensizliklerini yumuşatmaya katkı sağlayabilir; buna karşılık ek bir seans gerektirebilir ve aktarılan yağın bir bölümü zamanla emilebilir.

Bu yöntemde enfeksiyon, kanama, yara iyileşme sorunu, implant çevresinde kapsül sertleşmesi, şekil değişikliği, implantın ince ciltte belirginleşmesi ya da cihazla ilişkili sorunlar görülebilir. Takip gereksinimi kullanılan cihaza ve klinik bulgulara göre değişir; belirli bir sürede rutin değişim ya da sorunsuzluk taahhüdünden söz edilemez.

Flep ile meme rekonstrüksiyonu kimler için düşünülebilir?

Flep ile meme rekonstrüksiyonu, kişinin kendi deri, yağ ve gerektiğinde kas dokusunun besleyici damarlarıyla birlikte meme bölgesine taşınmasına dayanır. Kişinin kendi dokusuyla meme onarımı, yani otojen doku rekonstrüksiyonu, radyoterapi görmüş ya da implant için yumuşak doku örtüsü sınırlı olan hastalarda değerlendirilebilir; buna karşın her kişi için uygun bir seçenek değildir.

Olası verici alanlar karın, sırt, kalça ve uyluk bölgeleridir. Karın bölgesindeki deri ve deri altı yağ dokusu, hacmi ve kıvamı nedeniyle sık değerlendirilen seçeneklerden biridir. Sırt bölgesi dokusu bazı olgularda tek başına yeterli hacim vermeyebilir ve implantla birlikte kullanılabilir. Karın bölgesi önceki ameliyatlar nedeniyle uygun değilse kalça ya da uyluk dokusu ele alınabilir; bölge seçimi kişiye özgüdür.

Serbest flep yönteminde doku, damarlarıyla birlikte alındığı bölgeden tamamen ayrılır ve meme bölgesindeki damarlara mikroskop altında dikilerek dolaşımı sağlanır. İnce damarların birleştirilmesi mikrocerrahi deneyimi gerektiren bir aşamadır. Saplı doku aktarımında ise doku, damar bağlantısı korunarak taşınır.

Kişinin kendi dokusu zamanla kilo değişikliklerine doğal memeye benzer şekilde yanıt verebilir ve daha yumuşak bir kıvam sağlayabilir. Buna karşılık verici alanda iz, şekil değişikliği, kas gücünde azalma, yara iyileşme sorunu ve flebin dolaşımıyla ilgili komplikasyon riskleri bulunur.

Ameliyat aşamaları nasıl ilerler?

Meme onarımı ameliyatı tek aşamalı bir cerrahiyle tamamlanabileceği gibi, aşamalı bir planla da ilerleyebilir. Cerrahi plan, mastektomiyle eş zamanlı ya da gecikmiş onarım biçiminde şekillenir ve ameliyatın kapsamı implant, doku genişletici veya flep tercihine göre değişir. Mastektomiyle birlikte yapıldığında meme cerrahisi ve plastik rekonstrüktif cerrahi ekiplerinin aynı seansta koordineli çalışması gerekebilir.

İlk ameliyatın ardından bazı kişilerde yağ enjeksiyonuyla kontur düzenleme, meme başı ve areolanın oluşturulması veya karşı memede küçültme, dikleştirme ya da büyütme gibi simetri işlemleri gündeme gelebilir. Mutlak simetri her zaman beklenmemelidir; amaçlanan görünüm kişinin anatomisi, doku özellikleri ve tedavi geçmişiyle ilişkilidir. Her cerrahi girişimde olduğu gibi iz oluşumu iyileşmenin doğal parçasıdır ve yara izi bakımı sürecin bir bölümünü oluşturur.

Tüberoz meme onarımı ise farklı bir başlıktır. Memenin doğuştan gelen şekil ve gelişim farklılığını düzeltmeye yönelik ayrı bir rekonstrüktif ya da estetik cerrahi planlamadır ve mastektomi sonrası onarımdan farklı bir değerlendirme gerektirir.

Meme onarımı sonrası iyileşme ne kadar sürer?

Meme onarımı sonrası iyileşme, implant ya da flep yönteminin seçilmiş olmasına, mastektominin eşlik edip etmediğine ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişir. Hastanede kalış çoğu durumda 1-5 gün arasında olabilir.

Ameliyat bölgesinde biriken sıvının uzaklaştırılması için sıklıkla dren kullanılır. Drenlerin ne zaman çıkarılacağı akıntı miktarına ve klinik izleme göre belirlenir; bu süre kişiden kişiye değişir. Ağrı, reçete edilen tedavi ve takip planı doğrultusunda kontrol altına alınmaya çalışılır. Kol ve omuz hareketlerine başlama zamanı, yara bakımı ve dren takibi hekimin verdiği önerilere göre yürütülür.

Banyo için 2-5 gün, günlük aktivitelere dönüş için 1-2 hafta gibi aralıklar sık kullanılan genel bilgilerdir; kesin bir takvim değildir ve kişisel iyileşme seyrine göre değişir. Destekleyici sütyen kullanımının ne kadar süreceği ve spor aktivitelerine ne zaman dönülebileceği ise uygulanan cerrahi yönteme, iyileşmenin gidişine ve hekim onayına bağlıdır.

İyileşme döneminde artan kızarıklık, ısı artışı, akıntı, ateş, ani şişlik, belirgin renk değişikliği ya da giderek şiddetlenen ağrı fark edilirse tedaviyi yürüten sağlık ekibine bildirilmesi gerekir. Bu bulguların değerlendirilmesi muayene ile yapılır.

Onarım kararında olası riskler nelerdir?

Meme onarımı kararında en zorlayıcı sorular çoğunlukla onarımın zamanlaması, seçilecek doku kaynağı, ek aşama olasılığı ve komplikasyon riskleriyle ilgilidir. Her cerrahi girişimde olduğu gibi kanama, enfeksiyon, yara iyileşmesi sorunu ve anesteziye bağlı sorunlar görülebilir.

İmplantla yapılan onarımda kapsül kontraktürü, implantın yer değiştirmesi, şekil değişikliği, enfeksiyon ve ek cerrahi gereksinimi ortaya çıkabilir. Flep yönteminde ise verici alanda iz, şişlik ve güç kaybı gibi sorunlarla birlikte taşınan dokunun kan dolaşımına bağlı komplikasyonlar gündeme gelebilir.

Radyoterapi, cilt ve yumuşak dokuda sertlik, incelme ya da iyileşme güçlüğü yaratabilir. Bu nedenle radyoterapi öyküsü veya olasılığı hem komplikasyon riskini hem de görünümle ilgili sonucu etkileyebildiği için yöntem ve zamanlama seçiminde belirleyici olabilir.

Mastektomi sonrasında duyunun azalması sıktır ve duyunun tamamen geri dönmesi beklenmez; zaman içinde kısmi bir duyu dönüşü görülebilir, bu da yönteme ve kişisel iyileşmeye göre değişir. Onarılmış meme, kanser takibine engel olacak biçimde tasarlanmaz; muayeneler ve gereken görüntülemeler kanser tedavi ekibinin planına göre sürdürülür, inceleme sıklığı ve türü kişiden kişiye farklılık gösterir.

Hangi yöntemin uygun olduğu ve onarımın hangi aşamalarla planlanacağı, Prof. Dr. Şükrü Yazar tarafından yapılan muayene ve değerlendirme sonucunda belirlenir.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Meme rekonstrüksiyonu hakkında hasta bilgileri — American Society of Plastic Surgeons

Buradaki bilgiler bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez.